(Lakvahini) – ලෙබනනය වෙත ඊශ්රායලය එල්ල කරන ප්රහාර හමුවේ ඉරානය විසින් හෝමෝස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) වසා දැමීමත් සමඟ හටගෙන ඇති අර්බුදකාරී තත්ත්වය සමනය කිරීම සඳහා ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර හදිසි උසස් පෙළේ සාකච්ඡා වටයක් ස්විට්සලන්තයේදී ආරම්භ වී තිබේ.
දෙපාර්ශ්වය අතර එකඟතාවක් ඇති කර ගැනීමට අපොහොසත් වුවහොත් හෝමෝස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් ගන්නා වාණිජ නෞකා සඳහා බදු හෝ ගාස්තු පැනවීමට කටයුතු කරන බව ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් අනතුරු අඟවා ඇත.
පසුගියදා ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර අත්සන් තැබුණු කරුණු 14කින් යුත් සාම අවබෝධතා ගිවිසුමේ මූලිකම කොන්දේසිය වූයේ ලෙබනනය ඇතුළු සමස්ත කලාපය තුළ පවතින සටන් වහාම අත්හිටුවීමයි. ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය ඊට අනුගත වුවද, කටාර් රාජ්යයේ මැදිහත් වීමෙන් ඇති කරගත් සටන් විරාමය නොතකා ඊශ්රායලය දිගින් දිගටම ලෙබනනය වෙත ප්රහාර එල්ල කළ බව ඉරානය චෝදනා කරයි.
මේ හේතුවෙන් ලෝකයේ ප්රධානතම තෙල් ප්රවාහන මාර්ගයක් වන හෝමෝස් සමුද්ර සන්ධිය සියලුම මුහුදු ගමනාගමන කටයුතු සඳහා වසා දැමීමට ඉරාන මධ්යම ආඥා මූලස්ථානය පියවර ගත්තේය. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) අනතුරු අඟවා ඇත්තේ තම නියෝග නොතකා ධාවනය වන නෞකා ජල බෝම්බ හෝ හමුදා ප්රහාරවලට ලක්වීමේ අවදානමක් පවතින බවයි.
කෙසේ වෙතත්, ඇමෙරිකානු මධ්යම විධානය (CENTCOM) එම ප්රකාශ ප්රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ හෝමෝස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා නෞකා ගමනාගමනය අඛණ්ඩව සිදුවන බවයි. ඔවුන්ගේ දත්තවලට අනුව ගතවූ 24 පැය තුළ පමණක් වාණිජ නෞකා 55ක් එම සන්ධිය හරහා බොරතෙල් බැරල් මිලියන 17කට අධික ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කර තිබේ.
පවතින උණුසුම් තත්ත්වය හමුවේ ඇමෙරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් (JD Vance) ඇතුළු ඉහළ පෙළේ රාජ්ය තාන්ත්රික කණ්ඩායමක් ස්විට්සලන්තය බලා පිටත්ව ගොස් ඇත.
ස්විට්සලන්තයේදී මාධ්ය වෙත අදහස් දක්වමින් ඇමෙරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් මෙසේ ප්රකාශ කළේය:
“අපි ඉරානය, පාකිස්ථානය සහ කටාර් රාජ්යය සමඟ තාක්ෂණික මට්ටමේ සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා. රාජ්ය ලේකම් මාකෝ රූබියෝ ඇතුළු අපගේ කණ්ඩායම ලෙබනනයේ තත්ත්වය සමීපව නිරීක්ෂණය කරනවා. එහි තත්ත්වය යහපත් අතට හැරෙමින් පැවතුණත් එය සිදුවන්නේ මන්දගාමීවයි. ඊශ්රායලය සහ ලෙබනනය යන දෙපාර්ශ්වයේම ආරක්ෂාව තහවුරු කරමින් මුළු කලාපයම සාමකාමී කිරීම අපගේ අවසන් ඉලක්කයයි. අපගේ මූලික අවධානය යොමුව ඇත්තේ ඉරාන න්යෂ්ටික ගැටලුව සහ ලෙබනන් සටන් විරාමය තහවුරු කිරීම කෙරෙහි සීමිත කාලයක් තුළ ප්රගතියක් අත්කර ගැනීමටයි.”
සාකච්ඡා ආරම්භ වනවාත් සමඟම, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිය ‘Truth Social’ සමාජ මාධ්ය ගිණුමේ සටහනක් තබමින් ප්රකාශ කළේ, මෙම සාකච්ඡා අසාර්ථක වුවහොත් හෝමෝස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන යාත්රාවලට ඇමෙරිකාව විසින් දැඩි මූල්ය ගාස්තු පනවන බවයි.
ඉරාන පාර්ශ්වය නියෝජනය කරමින් පාර්ලිමේන්තු කථානායක මොහොමඩ් බගර් ගලිබාෆ් සහ විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරාග්චි සාකච්ඡා සඳහා ස්විට්සලන්තයට පැමිණ සිටිති.
ඇමෙරිකාවේ ප්රකාශයන්ට ප්රතිචාර දක්වමින් ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශයේ ප්රකාශක ඉස්මයිල් භගෙයි කියා සිටියේ අනෙක් පාර්ශ්වයන් පොරොන්දු කඩ කරන්නේ නම් ඉරානය දැඩි තීරණ ගන්නා බවයි:
“අපි සති කිහිපයක සාකච්ඡාවලින් පසු මෙම ගිවිසුමට එළඹියේ එය ක්රියාත්මක කිරීමේ අවංක චේතනාවෙන්. නමුත් අනෙක් පාර්ශ්වය සිය වගකීම් පැහැර හරින්නේ නම්, ඉස්ලාමීය ජනරජය ලෙස අපට අවශ්ය පියවර ගැනීමට සිදුවනු ඇත. ගිවිසුමේ පළමු වගන්තියට අනුව ලෙබනනය ඇතුළු සියලු පෙරමුණුවල සටන් නැවැත්වීමට සියලු පාර්ශ්වයන් බැඳී සිටිනවා. සියොන්වාදී (ඊශ්රායල) පාර්ශවය ලෙබනනයේ ප්රහාර නතර කිරීමට අපොහොසත් වීම සටන් විරාම අවබෝධතාව පැහැදිලිවම උල්ලංඡනය කිරීමක්.”
මෙම සාම ක්රියාවලියේ ප්රධාන මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස ක්රියා කරන පාකිස්ථානයේ අභ්යන්තර කටයුතු අමාත්ය මොහ්සින් නක්වි ද ටෙහෙරාන් නුවරදී ඉරාන ජනාධිපති මසූද් පෙසෙෂ්කියෑන් හමුවී සාකච්ඡා පවත්වා ඇති අතර, මුල් සාම ගිවිසුම සුරැකීම සඳහා රාජ්ය තාන්ත්රික උත්සාහයන් තවදුරටත් ක්රියාත්මක වෙමින් පවතී.